پروژه‌هاي تحقيقاتي دانشجويان محقق

ليلي زکيه منير - پروژه تحقيقاتي | بازگشت به فهرست دانشجويان محقق

اسلام و آموزش حقوق بشر در مدارس شبانه‌روزي اسلامي و توده مردم در اندونزي

هدف اصلي اين پروژه آن است که به رعايت و گسترش پيامهاي جهاني حقوق بشر در ميان جوامع مسلمان کمک کنيم. اهداف خاص اين پروژه عبارتند از:

1. معرفي کردن مفاهيم و اصول حقوق بشر و بحثهاي رايج در مورد اسلام و حقوق بشر

2. تعيين و تشخيص مسايم اساسي حقوق بشر در ميان مسلمانان در اندونزي به منظور انجام مطالعات بعدي از منظر حقوق بشر.

3. گسترش مشارکت مواد آموزشي اسلام و حقوق بشر براي آموزش عمومي توده مردم و جوامع اسلامي در اندونزي

ليلي زکيه منير – گفت و گو

انگيزه‌هاي خود را براي انجام اين تحقيق شرح دهيد.

هنوز بعد از گذشت پنجاه سال از اعلام موازين حقوق بشر، اين اعلاميه در جوامع و کشورهاي اسلامي محل ترديد و بحث است و بسياري آن را ناشي از معادلات سياسي مي‌دانند و براي آن ابعادي وراي حقوق بشر قايل هستند. برخي با تکيه به برداشتهاي ديني و معرفت‌شناسانه، اين نکته را مطرح مي‌کنند که حقوق بشر با اسلام سر سازگاري ندارد و غربي‌ها مبدع حقوق بشر بوده‌اند. گروهي ديگر بر اين عقيده‌اند که مفاهيم جهاني حقوق بشر و ارزشهاي جهاني اسلام کاملأ با هم سازگار هستند.

سواي بحثهايي که در مورد سازگاري اسلام و حقوق بشر وجود دارد، يک نکته کاملأ آشکار است: در اندونزي دانش چنداني از حقوق بشر، به ويژه در ميان توده مردم آن، وجود ندارد. غالب مردم با مفهوم حقوق بشر بيگانه‌اند. معمولأ آن را با نخبه‌گرايي اشتباه مي‌گيرند و بر همين اساس، بر اين باورند که حقوق بشر فقط در مورد آدمهاي تحصيلکرده، فکور و غيرديني جامعه، مصداق دارد. در عين حال، دانشجويان مدارس اسلامي (حوزه‌ها) به پنج اصل اسلامي حامي حرمت انسان آشنا مي‌شوند که عبارتند از: حمايت از حق حيات، ايمان، شعور، اولاد و املاک و دارايي‌ها. شايد بتوان چنين برداشت کرد که اين اصول اساسي اسلام با موازين حقوق بشر همخواني دارند و اين همخواني را مي‌توان به عنوان زمينه‌اي براي کشف هماهنگي‌هاي بيشتر ميان اسلام و حقوق بشر به کار بست. همين اعتقاد به ارزشهاي مشترک در اسلام و موازين حقوق بشر است که انگيزه اصلي انجام اين پروزه بوده است.براي اينکه حقوق بشر بتواند از جنبه بحث خارج شده و صورت واقعيت به خود بگيرد، آموزش و فعاليت در اين عرصه ضرورت مبرم دارد. مدارس اسلامي به عنوان نهادهاي اجتماعي _ آموزشي، در چارچوب سنت اسلامي در اندونزي، با محبوبيت فراواني که در ميان توده مردم دارند، کانون بسيار مهمي براي آماده سازي آموزگاراني هستند که مي‌توانند نقش آموزش را به عهده بگيرند و منشاي تحولات اجتماعي باشند. آن دسته از فارغ‌التحصيلان اين مدارس اسلامي که آگاهي و دانش کافي از حقوق بشر دارند، مي‌توانند عناصر موثري براي پيشبرد اهداف حقوق بشر در چارچوب موازين اسلامي باشند.

برنامه تحقيقي شما براي اين پروژه چيست؟

دوره نه ماهه پروژه را به سه بخش تقسيم کرده‌ام: توسعه چارچوب، کار عملي در محل و نگارش گزارش نهايي.

الف) مرحله توسعه چارچوب پروژه (از سپتامبر تا اواسط دسامبر سال 2003) در دانشگاه اموري و تحت نظارت استاد عبداللهي اننعيم انجام مي‌شود. در طي اين مرحله، تمامي اطلاعات مربوط به پروژه و مواد آموخته و خوانده شده در مورد اسلام و حقوق بشر گردآوري مي‌شود و در ضمن اطلاعات ديگري هم از ساير دانشجويان محقق در پروژه اخذ خواهد شد. اسناد و مدارکي چون عهدهاي نامه‌هاي حقوق بشر و مقالات مربوط به اسلام و حقوق بشر نيز به زبان اندونزيايي ترجمه خواهد شد تا بتواند مورد استفاده عموم مردم در اين کشور قرار گيرد.

ب) کار عملي در عمل (از نيمه دسامبر 2003 تا مارچ 2004) در جومبانگ، که به قول معروف شهر هزار مدرسه است و در شرق جاوه در اندونزي قرار دارد، انجام خواهد گرفت. فعاليتهاي من در اين مرحله شامل پژوهش در مورد چشم‌اندازهاي اسلام نسبت به مسايل خاص حقوق بشري است که به عنوان نکات کانوني اين پروژه دستچين شده است و از آن جمله مي‌توان به پيمانهاي ناظر بر حقوق مدني و سياسي و پيمانهاي ناظر بر حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي اشاره کرد. در مرحله جمع‌آوري اطلاعات و داده‌هاي محلي، از تکنيک‌هايي چون بحثهاي گروهي و گفت‌وگوهاي عميق با مقامات مذهبي، روشنفکران، دانشگاهيان و توده مردم استفاده خواهد شد تا اساسي‌ترين مسايل حقوق بشر براي آنان روشن شود و ديدگاههاي آنان در اين زمينه به دست آيد. تحليل و جمع‌بندي اين اطلاعات توسط تيمي پنج نفري (شامل خود من و چهار دستيار) انجام خواهد گرفت. ماحصل کار شکل پيش‌نويس مقدماتي را خواهد داشت و شامل مواد خواندني و شيوه‌هاي آموزشي خواهد بود تا در نهايت بتواند براي آموزش مسايل مربوط به پيمانهاي فوق‌الذکر به کار آيد. سپس اين پيش نويس در کارگاههاي عملي و با حضور بيست و پنج شرکت کننده از مدارس ديني، نهادهاي مذهبي و ديگر سازمانهاي اجتماعي مورد مطالعه قرار خواهد گرفت و بر اساس اطلاعاتي که از شرکت کنندگان به دست مي‌آيد، جرح و تعديلهاي لازم در پيش نويس رعايت خواهد شد.

ج) نگارش گزارش نهايي (آپريل _ مي 2004) که در آن تجزيه و تحليلها نگاشته خواهد شد. گزارش نهايي در ضمن حاوي خلاصه‌هايي از نکات بارز موجه بودن مقايسه ميان اسلام و حقوق بشر و امکان رفع اختلافهاي ميان آنهاست. متن مقالات آموزشي نيز ضميمه گزارش نهايي خواهد شد تا بتوان از واکنش ديگران نيز مطلع شد. گزارش نهايي و تصاوير مربوط به آن، در کنفرانس تحقيقاتي در مورد اسلام و حقوق بشر در ماه مي سال 2004 در استانبول مطرح مي‌شود.

فکر مي‌کنيد بزرگترين چالش شما در مرحله کار عملي اين پروژه چه خواهد بود؟

چالشهاي احتمالي در مرحله کار عملي در منطقه را مي‌توان به دو دسته تقسيم کرد: فني و ديدگاهي.

چالشهاي فني ناشي از حجم اندک اطلاعات و مدارک نوشتاري در مورد اسلام و حقوق بشر به زبان اندونزيايي است. در نتيجه لازم خواهد بود که تمامي مواد به اين زبان ترجمه شوند تا مشارکت کنندگان در پروژه بتوانند آنها را درک کنند. منظورم از چالشهاي ديدگاهي نيز اشاره به مسايل و مشکلاتي است که از يک ديدگاه ذهني سنتي به اسلام و حقوق بشر ناشي مي‌شود. اين ديدگاهها حاوي نوعي پيشداوري مغرضانه نسبت به اسلام و حقوق بشر است. من در اين پروژه انتظار دارم که با مقاومتها و مخالفتهايي در امر آموزش نقاط مشترک اسلام و حقوق بشر روبرو شوم. در حل تفاوتهاي اسلام و حقوق بشر، شيوه‌هاي متفاوتي در برخورد با قوانين اسلامي عرضه خواهد شد که مبتني بر اصول فقهي و اهداف شريعت است.

پروژه شما در حال حاضر در چه مرحله‌اي است؟ فکر مي‌کنيد محصول نهايي پروژه چه باشد؟

پروژه من در حال حاضر در مرحله توسعه چارچوب و جمع آوري اطلاعات و اسناد مربوط به آن است.

ماحصل نهايي پروژه مواد آموزشي و جزوه‌هايي در مورد رابطه اسلام و حقوق بشر براي اهداف آموزشي و حمايتي در مدارس سيني و جوامع اسلامي مردمي در اندونزي خواهد بود. اين جزوه‌ها که به مدد تکنيک خودآموزي بزرگسالان نوشته شده، حاوي مطالعات موردي، مواد کمک آموزشي و مقالات است که آنها را مي‌توان به طور مستقل نيز، شه در داخل و چه خارج از کلاس، مورد استفاده قرار داد. از سوي ديگر، مواد صوتي و تصويري از فرايندهاي مختلفي چون مباحث مطرح شده در جلسات گروهي، کارگاههاي عملي و تيمهاي مختلف پروژه نيز در انتهاي کار آماده خواهد شد و در دسترس قرار خواهد گرفت.

فکر مي‌کنيد الگوي نظري و تحقيقات محلي شما را چگونه مي‌توان در جوامع مختلف و چارچوبهاي گوناگون کشورتان پياده کرد و به اجرا درآورد؟

ماحصل پروژه، مواد آموزشي و جزوه‌هايي در مورد اسلام و حقوق بشر، سرمايه اوليه براي آموزش حقوق بشر و شيوه‌هاي حمايت از آن خواهد بود. سازماني که من خودم بنياد نهاده‌ام و «مرکز آموزش اسلامي و مطالعات دموکراسي» ( CePDeS ) نام دارد، از اين منابع براي طرحهاي آموزش عمومي و برنامه‌هاي حمايتي خود استفاده خواهد کرد. ديگر سازمانهاي غيردولتي نيز که من با آنها ارتباط دارم، نظير سازمانهاي ملي و عظيم زنان و سازمان «مسلمات» نيز خواهند توانست از نتايج اين پروژه استفاده کنند. بسياري از سازمانهاي بين المللي کمک کننده به حقوق بشر نيز از برنامه‌هاي آموزشي آن در اندونزي حمايت مي‌کنند و مسلمأ آنها هم خواهند توانست از اين جزوه‌ها بهره بگيرند.

تهيه اين جزوه‌هاي آموزشي در مورد آموزش اسلام و حقوق بشر براي دانشجويان مدارس اسلامي و توده مردم، شايد اولين در نوع خود در اندونزي باشد. اين امر خود شالوده‌اي براي فعاليتهاي مشابه در آتيه پديد خواهد آورد.

اسلام و حقوق بشر
در باره برنامه
«اسلام و حقوق بشر»
دانشجويان بورسيه برنامه
مقالات
کتاب‌شناسي
محققان
پژوهش براي ايجاد تحولات اجتماعي
نسخه انگليسي